Nguồn gốc của người hiện đại

Từ khắp nơi hay chỉ riêng Châu Phi?

By Donald Johanson

Dịch: Ngô Minh Tuấn


Khoảng 30.000 năm trước đây loài người về phương diện giải phẫu và hành vi đã gần giống như nhau trên toàn thế giới.

Một trong những vấn đề gây tranh cãi quyết liệt nhất trong nguồn gốc nhân lại học (nghiên cứu về nguồn gốc phát sinh loài người) là nguồn gốc của người hiện đại, Homo sapiens. Gần 100.000 năm trước đây, Thế giới Cổ đại về phương diện sinh thái có nhiều nhóm khác nhau thuộc họ người. Ở châu Phi và vùng Trung Đông có người Homo sapiens; Ở châu Á, Homo arectus; và ở châu Âu, Homo neanderthalensis. Tuy nhiên, tới thời điểm 30.000 năm trước tính đa dạng trong sự phân loại này đã biến mất và con người ở khắp mọi nơi đã tiến hóa thành dạng hiện đại về phương diện giải phẫu và hành vi. Bản chất của sự biến đổi này là tiêu điểm của một cuộc tranh cãi lớn giữa hai trường phái tư tưởng: một trường phái nhấn mạnh tính liên tục đa miền và trường phái kia đề nghị chỉ một vùng duy nhất phát sinh người hiện đại.

Lý thuyết đa miền: homo erectus rời châu Phi 2 mya trở thành homo sapiens trong những vùng khác nhau trên thế giới.

Mô hình liên tục đa miền cho rằng sau khi Homo erectus rời châu Phi và phân tán vào các phần khác nhau của Thế giới Cổ đại, dân cư ở các vùng đó tiến hóa dần dần thành người hiện đại. Mô hình này gồm những phần sau đây:

  • một số mức độ của gien trong số những dân cư tách biệt nhau về phương diện địa lý ngăn cản sự hình thành loài, sau khi phân tán.
  • tất cả người đang sống hiện nay đều bắt nguồn từ Homo erectus rời châu Phi cách đây gần 2 triệu năm
  • chọn lọc tự nhiên trong các vùng dân cư, suốt từ thời điểm phân tán, là nguyên nhân gây ra biến thể vùng (đôi khi gọi là loài) mà chúng ta thấy ngày nay.
  • sự xuất hiện Homo sapiens không bị giới chỉ ở một vùng nào bất kỳ, mà là một hiện tượng xuất hiện khắp nơi trong dải địa lý mà con người sinh sống.

Lý thuyết duy nhất từ châu Phi: homo sapiens xuất hiện ở châu Phi và di cư qua các miền khác nhau của thế giới và thay thế những loài khác trong họ người, kể cả homo erectus.

Ngược lại, mô hình duy nhất từ châu Phi khẳng định rằng người hiện đại tiến hóa tương đối gần đây ở châu Phi, di cư qua Eurasia và thay thế tất cả dân cư có nguồn gốc từ Homo erectus. Phê phán mô hình này bao gồm những chủ nghĩa sau:

  • sau khi homo erectus di cư ra khỏi châu Phi những dân cư khác nhau trở nên biệt lập về phương diện sinh sản, tiến hóa độc lập , và trong một số trường hợp giống như người Neanderthals, thành những loài riêng biệt.
  • Homo sapiens xuất hiện ở một nơi, có lẽ là ở châu Phi (về địa lý thì vùng này gồm cả Trung Đông)
  • Homo sapiens sau cùng di cư ra khỏi châu Phi và thay thế nhưng dân cư người khác, mà không có sự sinh sản nối tiếp.
  • biến thể người hiện đại là một hiện tượng mới xảy ra tương đối gần đây

Quan điểm đa miền thừa nhận rằng gien của tất cả dân cư người trong Thế giới Cổ đại theo các miền khác nhau và bằng cách trộn lẫn với nhau, góp phần tạo nên cái mà chúng ta thấy ngày nay là con người hiện đại đầy đủ. Giả thuyết thay thế đề nghị rằng gien của người hiện đại đầy đủ là có nguồn gốc từ châu Phi. Khi những người đó di cư họ thay thế tất cả các cộng đồng người khác mà rất ít hoặc không sinh sản nối tiếp.

Để hiểu cuộc tranh luận này, những chứng cứ về giải phẫu học, khảo cổ học, gien học cần phải được đánh giá.